Risico’s & impact

Risico’s & impact van de werkbelasting op hart- en vaatziekten

Beoordeel dit item
(4 stemmen)

[accordion]
[accordion_item title='Inleiding']

Naast de positieve aspecten die werk te bieden heeft, wordt het steeds duidelijker dat er een aantal werkgebonden risicofactoren bestaan die in causaal verband gebracht kunnen worden met hart- en vaatziekten. Het is al lang erkend dat blootstelling aan een aantal beroepsmatige factoren hartziekten kunnen verergeren of zelfs veroorzaken. De belastingen in het werk kunnen divers zijn.

Binnen de methodiek ‘professionele re-integratie van mensen met een hartziekte’ onderscheiden we fysieke en psychosociale belastingsfactoren. Sommige van deze factoren komen veelvuldig voor op de werkvloer, andere zijn eerder zeldzaam.

Het is al lang erkend dat blootstelling aan een aantal beroepsmatige factoren hartziekten kunnen verergeren of zelfs veroorzaken. Er zijn verschillende arbeidsomstandigheden die een cardiovasculaire belasting kunnen betekenen.

De belastingen in het werk kunnen divers zijn. Binnen de methodiek ‘professionele re-integratie van mensen met een hartziekte’ onderscheiden we fysieke en psychosociale belasting. Sommige van deze factoren komen veelvuldig voor op de werkvloer, andere zijn eerder zeldzaam.

De impact van werk op gezondheid en gezondheid op werk is de basis van arbeidsgeneeskunde. Cardiologen dienen rekening te houden met de impact van werk op de patiënt. De stuurgroep beveelt cardiologen aan om onderstaande risicofactoren mee in overweging te nemen bij het formuleren van adviezen aan hun patiënten om het werk te hervatten.

[/accordion_item]
[accordion_item title='Gezondheidsproblemen en risicogedrag']

  1. Er is een kleinere kans op werkhervatting bij eerdere cardiale incidenten, comorbide somatische aandoeningen en wanneer de patiënt meer fysieke gevolgen van het cardiale incident ervaart.
  2. Een hogere inspanningstolerantie en uitblijven van angineuze klachten bij een inspanningstest gedurende opname of erna geven een hogere kans op succesvolle re-integratie naar betaald werk.
  3. Het vóórkomen van angineuze klachten na het index event geeft een lagere kans op succesvolle re-integratie naar betaald werk.
  4. Het vóórkomen van comorbide aandoeningen geeft een lagere kans op succesvolle re-integratie naar betaald werk.
  5. Verhoogde alcoholconsumptie en fysieke inactiviteit geven een lagere kans op succesvolle re-integratie naar betaald werk.
  6. Een voorgeschiedenis van eerdere cardiale events voor het index event geeft een lagere kans op succesvolle re-integratie naar betaald werk.

[/accordion_item]

[accordion_item title='Fysiek risico voor personen met een hartziekte']

Zwaar lichamelijk werk

Bij een goede conditie en een normale hartfunctie is zwaar fysiek werk niet schadelijk voor het cardiovasculaire stelstel. Maar uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat er een sterk verband is tussen de intensiteit van een job en gezondheidsproblemen. Werknemers die zware arbeid verrichten zijn doorgaans sneller vermoeid. Ook werk dat snel moet gebeuren en werk waarbij strikte deadlines gelden, is minder aanbevolen voor personen met een hartaandoening.

Mukerji vond significant meer coronaire hartziekten bij inspannende en/of moeilijke beroepen dan bij zittende beroepen bij werknemers tussen 40 en 60 jaar. Het risico op de dood of een acuut coronair syndroom neemt toe van middelzwaar naar zwaar werk.

Bij zwaar werk (>6 MET) is de kans op een hartinfarct in het eerste uur na de inspanning verhoogd.¹ Zware statische arbeid, zoals tillen, verhoogt de kans op een infarct bij hartpatiënten met verminderde linker ventrikelfunctie. Regelmatige fysieke inspanning beschermt hiertegen.

Uit de literatuur blijkt dat er bij bepaalde beroepsgroepen meer hartaandoeningen voorkomen dan verwacht mag worden:

Voorbeelden van risicoberoepen & risicoactiviteiten: Graven (Zwaar graafwerk met pikhouweel, spade..), pneumatisch boren, transport, bouwwerfactiviteit,mijnwerker, montage, Stratenbouwer, Paarden verzorgen, Hout zagen, rails leggen,snoeien van struiken, bomen, metselwerk, Handmatig schrijnwerk verrichten (zagen), verhuiswerk 40 kg, zware vrachten verplaatsen, verhuizen (bvb stenen balen hooi/stro), tuinbouwer, met de hand hooi laden op een wagen, Hoogovens en staalnijverheid (verwijderen van metaalslakken), Brandweerman, duiker, houthakker

Extreme temperaturen

 Zowel extreem koude als extreem warme temperaturen zijn een risicofactor voor mensen met een hartziekte die opnieuw aan het werk gaan.

a) Werken in de hitte

Werken in de zon wordt vaak als aangenaam ervaren, maar is niet zonder risico’s. Wie op een bouwplaats, in de landbouw of op het dak of langs de weg aan de slag is, moet de nodige voorzichtigheid aan de dag leggen. Hartpatiënten lopen een verhoogd risico. Blootstelling aan hitte is een uitlokkende factor voor een hartinfarct bij hartpatiënten.

Bij heat stress (veroorzaakt door extreme hitte en overmatig vocht, bijvoorbeeld in hoogovens, papierfabrieken, kassen en s zomers bij mensen die in de buitenlucht werken) wordt er veel van hart en bloedvaten gevergd. Vanaf een temperatuur van 35° en bij een luchtvochtigheid van 50% of hoger wordt de kans op heat stress groter, bij inspanning. Daar waar deze blootstelling aan warmte leidt tot een zonnesteek of uitputting door de warmte, vergroot het risico op cardiale ischemie bij personen met hart- en vaatziekten.

Voorbeelden van risicoberoepen

Blootstelling aan hitte komt voor bij verschillende soorten van werkplekken, zoals bvb. bij metaalverwerking, mijnbouw, landbouw, wegenwerken enz.

b) Werken in de koude

Acute blootstelling aan extreme kou kan coronaire spasmen veroorzaken. Bij temperaturen van -18 ºC en lager hebben mensen die ouder zijn dan 50 jaar een licht verhoogde kans op een hartinfarct. Dit effect wordt tenietgedaan door het dragen van adequate kleding. Bij temperaturen van -20 ºC en lager wordt er meer stille ischemie gevonden. Wanneer het koud is, gaat de hartslag bij fysieke activiteiten sneller de hoogte in om zich te beschermen tegen de lage temperaturen. Te zware inspanningen dreigen dan beginnende hartklachten erger te maken. Een daling van de lichaamswarmte kan tot een extreem lage hartslag leiden en een plotse daling van de bloeddruk die kan een hartstilstand veroorzaken.

Voorbeelden van risicoberoepen: Blootstelling aan extreme koude komt voor in koude magazijnen/diepvriezers, bij mensen die in de buitenlucht werken en bij bepaalde sporten – zoals bvb. bij skileraren.

Lawaai

Geluid is een belangrijke stressfactor op de werkvloer: Werk in een voortdurend lawaaierige omgeving verdubbelt het risico op ernstige hartklachten. Onder vijftig jaar is er volgens onderzoekers zelfs een verviervoudiging van het risico. Volgens de onderzoekers kunnen sommige werknemers lawaai ervaren als een grote bron van stress, welk het verhoogd risico op een hartaandoening zou verklaren.

Uit onderzoeken blijkt de relatie tussen het aantal decibel en de hoogte van de bloeddruk. Deze bloeddrukverhoging is van voorbijgaande aard. De bloeddruk normaliseert weer na beëindiging van de blootstelling aan het lawaai. Het gaat om geluidsbelastingen boven de wettelijke grens van 85 db.

Studies hebben aangetoond dat  langdurige blootstelling aan lawaai van meer dan 80 db een significante stijging van de bloeddruk kan veroorzaken. In een studie van 4115 hartpatiënten werd een relatie gevonden tussen de objectieve geluidsbelasting en de kans op een hartinfarct (Willich). Bij een lawaaibelasting boven de wettelijke grens van 85 db voor een achturige werkdag stijgt de bloeddruk en is er een verhoogde kans op een hartinfarct.

Andere risicofactoren die verband houden met lawaai/geluid, zijn een gebrek aan voorspelbaarheid, onderbroken geluid, en/of geluid dat disharmonieus van aard is.

Blootstelling aan chronische geluidsoverlast verhoogt het risico op een hartaanval. Het is niet zozeer de ergernis van het geluid dan wel een fysiologisch proces dat erdoor op gang gebracht wordt dat de oorzaak is van het hartlijden.

Ook nauwelijks hoorbare geluiden kunnen de gezondheid van de werknemer schaden (bvb vliegtuigpersoneel,- en monteurs, machinisten en buschauffeurs). Hartklachten maar ook epileptische aanvallen, agressie, depressies en concentratiestoornissen kunnen mogelijke gevolgen zijn. Gehoorbeschermers bieden geen oplossing.

Voorbeelden van risicoberoepen: Industrietakken waar de risico’s met betrekking tot geluid het grootst zijn, zijn mijnbouw, landbouw, bouw en de verwerkende industrie, fabrieken, maar ook beurshandelaars…

Trillingen

We onderscheiden twee soorten trillingen:

a) Gesegmenteerde trillingen die slechts een deel van het lichaam beïnvloeden: bvb. bij het gebruik van trillend handgereedschap.

b) Trillingen die het hele lichaam beïnvloeden -bvb. rijden of een vorklift bedienen.

Het is wetenschappelijk aangetoond dat beide types van trilling een acuut effect hebben op het cardiovasculair systeem.  Ook werk met betrekking tot elektromagnetische velden en radiostralen is gelinkt aan cardiovasculaire aandoeningen.

Voorbeelden van risicoberoepen

Heftruckchauffeur, werk waarbij door perslucht aangedreven handtoestellen gebruikt worden zoals boormachines, handzagen, betonzagen, snoeiapparatuur…..

Chemische gevaren en giftige/schadelijke stoffen

Een aantal giftige stoffen op de werkvloer vormen een hoger risico voor mensen met hart- en vaatziekten. Dit risico geldt alleen bij langdurige en hoge blootstelling.

Er circuleren veel soorten schadelijke stoffen in het milieu en op de arbeidsvloer. Wij bespreken hieronder een paar waarvan bekend is dat ze een verhoogde kans op een cardiaal incident betekenen bij langdurige en hoge blootstelling.

1. Arseen

Dit chemische element kan de oorzaak zijn van beroerte, ziekte van de kransslagaders en verkalking van de lichaamsslagaders. Arseenverbindingen kunnen het bloedvormend systeem beïnvloeden: de levensduur van de rode bloedcellen (erythrocyten) is dan vaak verkort, waardoor hemolysen (afbraak rode bloedcellen) optreden.

2. Bisfenol A

Een hoge concentratie bisfenol A kan pijn op de borst, een hartaanval en ziekte van de kransslagaders (die het hart van bloed voorzien) tot gevolg hebben. Deze organische verbinding vindt men in plastic flessen, de coating van de binnenkant van conservenblikken en in middelen voor gebitsvullingen.

3. Kwik

Het hart is één van de organen die het doelwit zijn van methylkwik, wat meestal in het lichaam terechtkomt door het eten van vis uit met kwik vervuild water.

4. Lood

Al bij blootstelling aan kleine hoeveelheden kan lood hoge bloeddruk veroorzaken. De meest voorkomende oorzaken van blootstelling zijn het drinken van water uit een oude waterleiding, het eten uit oude keramische borden, het inademen van haarverf of cosmetica. De gevolgen van een loodbelasting zijn naast hart en vaataandoeningen veelvuldig.

Voorbeelden van risicoberoepen: Loodverbindingen worden vaak gebruikt in de industrie (galvano techniek, drukkerijen, kunststofindustrie, aardewerk- en tegelfabrieken). Ze zijn bestanddeel van lakken, roestwerende verven, keramisch glazuur (vooral Spaans en Portugees aardewerk), insecticiden en hagelmunitie. Schilders en decorateurs van glas en porselein zijn bijzonder zwaar belastte beroepsgroepen. Verder wordt lood gebruikt voor start- en tractieaccu’s. In de bouw wordt het vaak gebruikt, bijv. voor overkappingen en afdaken. Uitstoot vindt vooral plaats door uitsmelting en bij de verbranding van kolen. Loodacetaat kan aan haarkleuringsmiddelen toegevoegd zijn.

5. Lithium

Lithium wordt als bestanddeel van legeringen veelvuldig gebruikt in de aluminiumindustrie. Lithiumverbindingen worden ingezet als katalysatoren, bijv. bij de productie van herbiciden/pesticiden en van geneesmiddelen.

6. Oplosmiddelen

Contact met deze chemische stoffen kan leiden tot een onregelmatig hartritme ofwel aritmie. (Haarkleurmiddelen, cosmetica, schoonmaakmiddelen, benzine, verf, fabriekschemicaliën en bij de stomerij.)

7. Koolmonoxide

Koolmonoxide kan zich competitief binden aan hemoglobine. Wanneer dit carboxyhemoglobine meer dan 25% van het totale hemoglobine vormt, kunnen er cardiale effecten optreden zoals ischemie, infarcering, ritmestoornissen en plotse dood.

Bij sommige brandweeractiviteiten worden zeer hoge koolmonoxideconcentraties gemeten. (Wettelijke grenswaarde in omgevingslucht bij 8u durende werkdag betraagt MAC-waarde van 25 ppm, bij brandweeractiviteiten kan dit oplopen tot 1500 ppm). Hoge waarden worden tevens gevonden bij benzinemotoren die in afgesloten ruimten draaien. Ook in het (beroeps)verkeer kan de blootstelling hoog zijn. De koolmonoxideconcentratie in de omgevingslucht mag niet hoger zijn dan 10 ppm (Cox) gedurende een achturige werkdag. Dit is equivalent met 50 ppm gedurende 30 minuten. Het negatieve effect van koolmonoxidebelasting wordt versterkt in condities van hitte, ijle lucht en fysiek zwaar werk.

8. Tabaksrook

Sinds de invoering van het rookverbod op de werkvloer zijn werknemers meer beschermd tegen de gevolgen van tabaksrook. Tabaksrook op de werkplek (omgevingsrook, meeroken) leidt tot een afname van de high density lipoproteïne bij vrouwen (Ouldzein, Mizoue) en verhoogt zowel bij mannen als bij vrouwen de kans op hart- en vaatziekten.

Werknemers met een hartziekte moeten een rookvrije plek hebben: het realiseren van rookvrije werkplekken heeft geleid tot een afname van ziekenhuisopnames wegens een hartinfarct, maar ook tot gezondheidswinst.

9. Luchtvervuiling

De laatste jaren wordt er in toenemende mate onderzoek gedaan naar de relatie tussen luchtvervuiling en hartziekten. Er is een verband tussen het voorkomen in de omgevingslucht van kleine deeltjes ( <2.5µm) en de incidentie van ischemische hartziekten. Deze relatie wordt zowel gevonden in de algemene populatie door met name het verkeer (Peters 2001), waarbij zwarte rook en nitrogen dioxide een rol spelen (Hoek) als wel in de werkomgeving waarbij door de fabricage deze kleine deeltjes op de werkplek voorkomen (Shannon 2001).

10. Andere schadelijke stoffen

Andere schadelijke stoffen die in verband met hart- en vaatziekten worden gebracht zijn zwavelkoolstof, nitraattesters, arsenicum, kobalt… (Petronio, Schnall)

Voorbeelden van risicoberoepen: Brandweeractiviteiten, Werken met benzinemotoren in afgesloten ruimten, Cosmetica, Haarverf, Industrie ( Galvanotechniek, kunststof; aardewerk- en tegelfabrieken…), Aluminiumindustrie, Drukkerij, Schilders en Decorateurs van glas en porselein, Productie van herbiciden, pesticiden, Productie van geneesmiddelen

Zittend werk

Een sedentaire levenswijze wordt beschouwd als een risicofactor voor hart- en vaatziekten.
Men realiseert zich te weinig dat veel mensen tijdens hun acht uur durende werkdag fysiek heel inactief zijn. In wezen is zittend werk hierdoor een werkgebonden risicofactor.

Het hart is een spier die getraind moet worden om het gezond te houden. Een slecht getraind hart heeft directe gevolgen: het trekt minder goed samen, pompt minder bloed rond en levert minder zuurstof aan de spieren en de organen. Mensen herstellen minder snel na inspanning. De bloeddruk in rust is veel hoger bij mensen die niet bewegen. Arteriële hypertensie of hoge bloeddruk is een risicofactor van hart- en vaatziekten.  Door gebrek aan beweging gaat het slechte vetgehalte in het bloed omhoog: dit hoopt zich vooral op tegen de wanden van de slagaders en kan atherosclerose (aderverkalking) bevorderen.

Wetenschappers zijn er steeds meer van overtuigd dat mensen die de dagen zittend doorbrengen meer kans hebben op het krijgen van bepaalde kankersoorten, depressie, suikerziekten, hart- en vaatziekten en ontkalking van de botten. Een sedentaire levensstijl kan hartziekten bevorderen, terwijl een gecontroleerde cardiotraining werkt als een systeem voor bescherming, revalidatie en preventie van hart- en vaatziekten.

[/accordion_item]

[accordion_item title='Psychosociale risicofactoren']

Werkstress

Stress verhoogt de kans op een hartaandoening. Lange tijd werd gedacht dat stress alleen een indirecte invloed heeft, door het in de hand werken van ongezonde leefgewoontes. Stress op het werk kan immers het gedragspatroon beïnvloeden. Mensen zijn onder stress vaker geneigd om ongezonder te gaan leven. Sommigen gaan meer roken, bewegen weinig, eten ongeregeld en ongezond, lijden aan boulimie, beginnen alcohol te drinken of risicogedrag te vertonen (op het werk, achter het stuur). Er komen echter steeds meer aanwijzingen dat stress en psychosociale problematiek een directe bijdrage aan het risico op hart- en vaatziekten leveren.

Zo kan stress stoornissen veroorzaken wanneer de beroepseisen hoog zijn en het individu geen vat heeft op zijn arbeidsomstandigheden, wanneer de sociale steun vanwege directie of collega’s onvoldoende is, wanneer de voorgestelde beloning in termen van salaris, waardering of valorisatie niet overeenstemt met de geleverde inspanningen, en wanneer het gaat om intense, chronische en/of repetitieve situaties. Uiteindelijk kan dit leiden tot psychosomatische aandoeningen.

Welk is de impact van stress op het lichaam?

Op somatisch niveau vertaalt de stressreactie zich in een aantal verschijnselen die gepaard gaan met metabolische en hormonale veranderingen: hartritmeversnelling, verhoogde bloeddruk, bovenmatig zweten, … Bij stress produceert het lichaam adrenaline en cortisol. Adrenaline zorgt ervoor dat het hart sneller gaat kloppen en de bloeddruk stijgt. Cortisol zorgt onder andere voor een evenwichtige suikerhuishouding in het bloed. Bij langdurige stress blijven het adrenaline- en cortisolniveau gedurende lange tijd te hoog; dit is een belangrijke oorzaak van een hoge bloeddruk.

Stress op het werk kan het risico op een hartaanval met tweederde verhogen. Dat melden Britse onderzoekers in het European Heart Journal. Mensen die hun job als zenuwslopend ervaren, lijden veel vaker aan coronaire hartziekten dan ontspannen werknemers.

Uit onderzoek blijkt dat werkstress een oorzakelijke factor is bij het ontstaan van hypertensie. Bij de behandeling van hypertensie is het dan ook belangrijk om naar de werksituatie te kijken.

Andere stressoren

Het ervaren van financiële tegenslagen of faillissement van werkgever, niet gerealiseerde promotie, een toename dan wel afname van de verantwoordelijkheid, langdurige conflicten met de werkgever, veel deadlines, veel competitie op het werk, kritiek van leidinggevende en verandering van werkplek geven een verhoging van het risico op cardiale incidenten.

Werkdruk

ook de impact van de werkdruk op het bloeddrukniveau is bestudeerd. De resultaten brengen een correlatie aan het licht tussen werkdruk en systolische bloeddruk. De stijging van de bloeddruk door blootstelling aan werkdruk, beperkt zich niet tot periodes waarin gewerkt wordt, maar strekt zich ook uit naar de vrije tijd. Het is ook aangetoond dat een verminderde blootstelling aan werkdruk de kans op morbiditeit vermindert.

Ploegenarbeid

Met ploegenarbeid wordt  nachtwerk, werken in een variabel uurrooster, of werken met een specifiek ploegenpatroon bedoeld. Ploegenarbeid wordt erkend als beroepsrisicofactor voor cardiovasculaire stoornissen.

Het werken in ploegendienst heeft een meetbaar effect op cardiovasculaire morbiditeit en mortaliteit. Er is een 40 % verhoogde incidentie van hart- en vaatziekten onder ploegendienstwerkers aangetoond vergeleken met werknemers in reguliere dagdienst. Het risico neemt toe met het aantal jaren werken in ploegendienst, en is onafhankelijk van leeftijd en rookgewoonte. Over de oorzaken van dit verhoogde risico wordt veel gespeculeerd, maar is nog weinig bekend.

Er wordt verondersteld dat het verband tussen ploegenarbeid en cardiovasculaire stoornissen op 4 manieren kan worden aangetoond (oa. Schnall):

1.   Een wanverhouding dag/nachtritmes
De wanverhouding tussen dag/nachtritmes heeft deels betrekking op eetpatronen (‘s nachts meer calorieën eten dan overdag hangt samen met hogere cholesterolwaarden.) Myocardinfarct en angina pectoris komen vaker vroeg in de ochtend voor. Daarom wordt er gesuggereerd dat deze verhoogde frequentie van angina pectoris te wijten is aan een discrepantie in zuurstoftoevoer naar de hartspier. Werknemers die een extra cardiale inspanning moeten leveren op dit tijdstip van de dag, kunnen meer in gevaar zijn. Ook wordt verondersteld dat het slaaptekort van mensen in ploegenarbeid meespeelt. Er is echter nog geen onderzoek dat deze theorie bevestigt.
2.   Slechtere levensstijl
Ploegenarbeid zou vaak tot gedragsveranderingen leiden die een risicofactor vormen voor cardiovasculaire ziektes. Dit zijn onder andere een hoger percentage rokers, ongezonde eetgewoonten zoals het overslagen van maaltijden… Eén studie toonde aan dat mensen die werken in ploegenarbeid niet significant zwaarder zijn dan andere werknemers, maar wel meer centraal vetweefsel hadden. Dit is ook een risicofactor voor hartaandoeningen.
3.   Meer werkstress
Ploegendienst zou meer werkstress opleveren door de hogere eisen aan de werknemer en minder eigen controlemechanismen.

Overwerken

Lang overwerken is schadelijk voor mensen met een hartziekte. Mensen die langer dan 11 uur per dag werken, hebben meer kans op een hartaanval. Dat blijkt uit een onderzoek aan University College Londen. Uit de resultaten blijkt dat wie meer dan 11 uur per dag werkt, 67% meer kans heeft op een hartaanval dan de mensen die 7 tot 8 uur per dag doorbrengen op de werkvloer. Uit Japans onderzoek (Sokejima 1998) blijkt dat werkdagen van meer dan elf uur per dag of werkweken van meer dan zestig uur een verhogend effect op de bloeddruk hebben en de morbiditeit van het hartinfarct vergroten.

[/accordion_item]
[/accordion]

 

 

 

Contact informatie

Adres

Collegestraat 60
2300 Turnhout

Telefoonnummers

+32 (0)498 15 60 51

+32 (0)14 72 86 56

Navigatie

  • Over ons
  • Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
  • Privacy Policy
  • Copyright
  • Methodiek
  • Partners
  • Events

ESF Validatie