Cardiovasculaire risicofactoren

Cardiovasculaire risicofactoren

Beoordeel dit item
(3 stemmen)

Verschillende onbeheersbare factoren spelen een rol zoals leeftijd, geslacht en erfelijkheid. Maar er zijn ook een aantal risicofactoren waarop mensen zelf een impact hebben: leef- en eetgewoonten, cholesterol, roken, stress, lichaamsbeweging… Hoe meer risicofactoren aanwezig zijn, hoe groter de kans wordt op een hartinfarct, een beroerte of een andere aandoening aan het hart- en vaatsysteem. Roken, hypertensie (hoge bloeddruk), te hoge cholesterol, voeding, overgewicht, diabetes en een tekort aan lichaamsbeweging zijn de belangrijkste cardiovasculaire risico’s

[accordion] [accordion_item title='Persoonsgebonden risicofactoren']

Beïnvloedbare factoren:

Ieder mens heeft vanaf de leeftijd van twintig jaar in meer of mindere mate slagaderverkalking. Een aantal risicofactoren is van invloed op de ernst van de verkalking. Zo beschadigen stoffen uit sigarettenrook de vaatwand. Maar ook andere cardiovasculaire risicofactoren, zoals hoge bloeddruk of een hoog cholesterolgehalte, hebben invloed op de bloedcirculatie.

Verhoogde cholesterol

Cholesterol is een vettige substantie die niet oplosbaar is in water. Het lichaam gebruikt het als bouwsteen voor bijvoorbeeld celwanden, maar ook voor het transport van hormonen door het bloed. Hiertoe wordt cholesterol in de lever gekoppeld aan een eiwit: een lipoproteïne. De lever kan twee soorten lipoproteïne maken: Hoge Dichtheid Lipoproteïne (HDL) en Lage Dichtheid Lipoproteïne (LDL). LDL vervoert cholesterol van de lever door het lichaam. Als het LDL-cholesterolgehalte te hoog is, dan kan het zich gaan afzetten in de binnenwand van de slagaders. HDL heeft daarentegen een gunstig effect op slagader-verkalking, want het brengt overtollig cholesterol terug naar de lever om te worden afgebroken. De combinatie van een te laag gehalte aan goede cholesterol (HDL) met een te hoog gehalte aan slechte cholesterol (LDL) doet het cardiovasculair risico stijgen. Andere eetgewoontes kunnen soelaas bieden. Verzadigde vetten maken LDL-cholesterol wat het proces van atherosclerose bevordert. Onverzadigde vetten maken HDL-cholesterol wat atherosclerose tegenwerkt.

HDL betekent: High-density lipoprotein, de zgn. goede cholesterol.

LDL betekent: Low-density lipoprotein, de slechte cholesterol.

Cholesterolconsensus

Dat is een internationale afspraak voor het meten van de cholesterolspiegel.

  • - 5,0             goed
  • 5,0 tm 6,4    licht verhoogd
  • 6,5 tm 7,9    verhoogd
  • + 8,0            sterk verhoogd

Roken en passief roken

Tabaksrook is op verschillende manieren slecht voor het hart en de bloedvaten. Zowel mensen die roken, als niet-rokers die tabaksrook inademen (meerokers), hebben hier last van.

  • Nicotine heeft een vernauwende invloed op de slagaders.

  • Koolmonoxide in de tabaksrook zorgt voor extra problemen.

  • Doordat het hart bij roken harder moet werken om het bloed door de vernauwde vaten te pompen, heeft het meer zuurstof nodig. Maar het bloed neemt tijdens het roken koolmonoxide op. De koolmonoxide verdringt de zuurstof, waardoor het hart juist minder zuurstof krijgt. Het hart moet dus harder werken, met minder zuurstof.

  • Daarnaast beschadigen stoffen uit de tabaksrook de slagaderwand plaatselijk. Door dit ruwe oppervlak kan cholesterol zich aan de vaatwand hechten.

  • Roken beïnvloedt ook de verhouding tussen HDL en LDL in ongunstige zin.

  • En ten slotte kan rook de vorming van bloedproppen bevorderen.

Hypertensie (of hoge bloeddruk)

Een hoge bloeddruk ontstaat doordat de weerstand in de kleine slagaders, de arteriolen, toeneemt. Als de wand van arteriolen soepel en elastisch is, kan het vat gemakkelijk verwijden als er meer bloed doorheen moet. Maar als de vaatwand minder soepel is, dan geeft het bloedvat meer weerstand en moet dezelfde hoeveelheid bloed door een nauwere buis. Het resultaat is dat de bloeddruk in alle vaten in het hele lichaam hoger wordt, want alles staat met elkaar in verbinding. Als de bloeddruk te hoog is, staan de slagaderwanden continu onder extra druk. Hierdoor worden ze minder soepel en minder elastisch. Zo versterkt een hoge bloeddruk zichzelf. Uiteindelijk raakt de slagaderwand beschadigd.

Bij een bloeddruk hoger dan 14/9 speelt de levenshygiëne vaak een rol (slechte eetgewoonten, stress,…). Deze verbeteren is een eerste mogelijkheid. Er bestaan eventueel ook geneesmiddelen om hypertensie te helpen bestrijden.

Lichamelijke inactiviteit

Te weinig beweging is ook een risicofactor voor slagaderverkalking. Beweging heeft namelijk een gunstige invloed op de manier waarop het bloed cholesterol verwerkt. Bij regelmatige beweging stijgt het goede cholesterol (HDL). Daarnaast bevordert bewegen een goede stofwisseling in het bloed en verkleint het hiermee de kans op diabetes of werkt het gunstig op bestaande diabetes. Om te kunnen bewegen moeten de bloedvaten extra vernauwen en verwijden. Hierdoor worden de spiercellen van de bloedvaten extra getraind. Dit verkleint de kans op een hoge bloeddruk. Ten slotte kan regelmatige en intensieve beweging helpen tegen stress.

Het volstaat om drie keer per week gedurende 30 à 45 minuten lichte fysieke inspanningen te doen zoals fietsen, zwemmen, stevig stappen,… Een sedentair leven verdubbelt immers het risico op hart- en vaatziekten.

Obesitas

Bij overgewicht is er sprake van een risicofactor voor hart- en vaatziekten, omdat er een verhoogde kans op hoge bloeddruk bestaat en daarmee, omdat hoge bloeddruk één van de risicofactoren voor hart- en vaatziekten is, een verhoogde kans hierop. Maar overgewicht kan ook een risicofactor zijn voor een hoge (LDL-)cholesterol, en langs die weg een risicofactor betekenen voor hart- en vaatziekten.

Overgewicht kan andere risicofactoren versterken. Overgewicht versterkt bijvoorbeeld de schadelijke effecten van te veel zout. Maar overgewicht is ook op zichzelf een risicofactor. Met name onderhuids vet op de buik is gevaarlijk. Het gaat dan vooral om het vet dat aanwezig is in de buikholte, rondom en in de organen. Deze vetcellen nemen veel vet op en worden abnormaal groot. Ze kunnen ontstekingsstoffen en hormonen produceren die bijdragen aan bijvoorbeeld het ontstaan van diabetes of ontstekingen in de bloedvaten.

Vóór de leeftijd van 50 jaar lopen zwaarlijvige mensen twee keer meer risico dan anderen op hart- en vaatproblemen, vooral wanneer het vet opgestapeld zit ter hoogte van de buik. Vaak ligt een onevenwichtig voedingspatroon aan de basis.

Diabetes mellitus

Bij diabetes is niet alleen de glucosestofwisseling verstoord, maar vaak ook de vetstofwisseling. Als deze ontregeld raakt, ontstaat in het bloed een te hoog gehalte van het LDL-cholesterol, een te laag gehalte van het HDL-cholesterol en te veel triglyceriden.

Bij mensen met diabetes gaat de ontwikkeling van slagaderverkalking sneller dan bij mensen zonder diabetes. Door diabetes worden de grote en kleine bloedvaten dikker en stugger. Ook raken de bloedvaten eerder beschadigd. Tot slot hebben mensen met diabetes een grotere kans op overgewicht en een hoge bloeddruk.

Tussen 70 en 80% van de sterfgevallen bij diabetici is te wijten aan hart- en vaatziekten. Deze patiënten lopen drie keer meer risico te overlijden aan een hart- en vaatziekte. Volgens sommige cijfers zou de helft van de mensen met ouderdomsdiabetes dat nog niet weten. Een vroegtijdige opsporing en behandeling zijn belangrijk, wil men zijn vaten (en hart) niet onnodig zwaar belasten.

Ongezonde voedingsgewoonten

Te veel voeding is ongezond; dit leidt tot overgewicht en soms zelfs tot diabetes.

Voeding met te veel verzadigd vet is ongezond, dit verhoogt het risico op een te hoog LDL-cholesterol. Onverzadigde vetten verlagen juist het LDL-cholesterol. Cholesterolrijke voeding heeft geen of nauwelijks invloed op het LDL-cholesterol, omdat cholesterol grotendeels door de lever wordt aangemaakt. Van het cholesterol in het bloed is namelijk slechts 10% afkomstig direct uit voeding en wordt 90% geproduceerd door de lever. Het eten van vette vis, en dan specifiek het vetzuur omega-3 dat hierin voorkomt, blijkt een positief effect te hebben op slagaderverkalking.

Te veel zout in de voeding verhoogt de kans op een hoge bloeddruk. Hierbij speelt wel erfelijke aanleg een rol; niet iedereen is even gevoelig voor zout. Daarnaast heeft zout ook op het hart zelf, onafhankelijk van hoge bloeddruk, een negatief effect

Te veel alcohol

Alcohol is een giftige stof die de hartspier kan aantasten. Overmatig alcoholgebruik leidt vaak tot slechte voedingsgewoontes. Er ontstaat een tekort aan voedingsstoffen; een tekort aan vitamine B1 bijvoorbeeld kan leiden tot hartritmestoornissen. Alcohol verhoogt de kans op een hoge bloeddruk en heeft een ongunstig effect op vetstoffen en LDL-cholesterol. Overigens heeft matig alcoholgebruik juist een gunstig effect: het bevordert de aanmaak van goed cholesterol (HDL) en zorgt ervoor dat bloedplaatjes minder snel klonteren. Een gematigd alcoholgebruik werkt beschermend, maar alcoholmisbruik is een risicofactor.

  • Te veel verzadigd vet en transvet

  • Te weinig groente en fruit

  • Te veel zout

Depressie

Depressie is een risicofactor voor hart- en vaatziekten, en het hebben van hart- en vaatziekten is een risicofactor voor depressie. Een depressie versterkt andere risicofactoren: depressieve mensen gaan vaak meer roken en drinken, ongezonder eten en minder bewegen. Mensen kunnen ook depressief worden na het krijgen van een hartinfarct of beroerte.

Slecht omgaan met stress

Stress verhoogt de kans op een hartziekte. Lange tijd werd gedacht dat stress alleen een indirecte invloed heeft, door het in de hand werken van ongezonde leefgewoontes. Mensen zijn onder stress vaak geneigd om ongezonder te gaan leven: roken en (meer) alcohol drinken, weinig bewegen, ongeregeld en ongezond eten. Er komen echter steeds meer aanwijzingen dat stress en psychosociale problematiek een directe bijdrage aan het risico op hart- en vaatziekten leveren.

Bij stress produceert het lichaam adrenaline en cortisol. Adrenaline zorgt ervoor dat het hart sneller gaat kloppen en de bloeddruk stijgt. Cortisol zorgt onder andere voor een evenwichtige suikerhuishouding in het bloed. Bij langdurige stress blijven het adrenaline- en cortisolniveau gedurende lange tijd te hoog; dit is een belangrijke oorzaak van een hoge bloeddruk. Verhoogde cortisolspiegels zijn bovendien verantwoordelijk voor het langer in het bloed circuleren van triglyceriden.

Persoonlijkheidsfactoren

Rosenman en Friedman, twee Amerikaanse cardiologen, omschreven in 1973 over het type-A en type-B gedrag dat bij mensen kan worden vastgesteld.

De type-A persoon is voortdurend bezig, denkt aan twee of drie zaken tegelijk en is opgejaagd. Kortom, een gejaagd, haastig en druk persoon.

De type-B persoon is rustig, stelt zich niet bloot aan veel stress en is niet druk, kortom, juist het tegenovergestelde van type-A.

De twee cardiologen ontdekten ook dat de type-A patiënten in de wachtkamer voortdurend op het puntje van hun stoel zaten. Vele variaties tussen deze uitersten komen voor.

Hogere leeftijd

Slagaderverkalking is een verouderingsverschijnsel van de slagaders. Het is een chronisch proces dat al op jonge leeftijd kan beginnen. De kans op verdergaande slagaderverkalking is daarmee groter op hogere leeftijd. De kleine slagaders in de bloedsomloop (arteriolen) worden minder soepel, de bloeddruk stijgt en het hart moet tegen een hogere druk in pompen. De hartspier wordt langzaam dikker en stijver.

Erfelijke factoren/Positieve familieanamnese

Bij slagaderverkalking spelen erfelijke factoren een rol. Hoe precies is nog niet helemaal duidelijk, maar het gaat in elk geval niet om slechts één enkele genetische afwijking.

Van een kleine groep andere hartziekten (zoals familiaire hypercholesterolemie) is de erfelijke aanleg wel aan te wijzen. Door een afwijking in het DNA wordt een specifiek eiwit niet of niet goed aangemaakt, waardoor bepaalde lichaamscellen hun werk niet kunnen doen. Bij familiaire hypercholesterolemie hebben patiënten een te hoog cholesterolgehalte in het bloed.

Gender: mannelijk geslacht

Mannen jonger dan 65 jaar lijken meer kans op hartziekten te hebben dan vrouwen van die leeftijd. Maar over het hele leven genomen is het risico voor mannen en vrouwen gelijk. Vrouwen worden gemiddeld ouder en krijgen een hartziekte gemiddeld een jaar of tien later. Vrouwen maken namelijk tot de overgang oestrogenen aan. Deze hebben een gunstige invloed op de verdeling van de vetstoffen in het bloed, in het bijzonder op het cholesterol.

Vrouwen hebben weliswaar gemiddeld een hoger vetpercentage dan mannen, maar ze hebben vaker heupvet dan buikvet, terwijl buikvet risicovoller is.

De risicofactoren voor hart- en vaatziekten tellen bij vrouwen mogelijk zwaarder dan bij mannen. Toine Lagro-Janssen, huisarts en hoogleraar Vrouwenstudies Medische Wetenschappen aan het UMC (Universitair Medisch Centrum) St Radboud in Nijmegen, stelt: “Roken bijvoorbeeld vergroot de kans op hart- en vaatziekten, maar bij vrouwen is dat negatieve effect sterker dan bij mannen.” Zij geeft ook aan dat het risico van diabetes type 2 op een hartinfarct bij vrouwen groter is dan bij mannen. Alcohol heeft eveneens op het vrouwelijke lichaam meer negatieve impact.

Ten slotte speelt ook trombose (het te snel stollen van het bloed) een rol en is het hebben van een hart- of vaatziekte zoals angina pectoris, of reeds aanwezige schade aan hart en vaten na bijvoorbeeld het doormaken van een hartinfarct, ook weer een risicofactor op zichzelf.

Voorgeschiedenis met hart-/vaatziekte

Erfelijkheid, geslacht en leeftijd: hierop heeft niemand vat. Als iemand uit de familie van de persoon met een hartziekte vóór de leeftijd van 55 jaar (mannen) of 65 jaar (vrouwen) een hart- en vaatprobleem heeft gehad, dan stijgt het risico op een soortgelijke aandoening. Parallel stijgt dan ook het belang om de controleerbare factoren goed in het oog te houden.

[/accordion_item][accordion_item title='Niet-Persoonsgebonden risicofactoren']

Luchtvervuiling wordt veroorzaakt door het verkeer en de industrie, maar bijvoorbeeld ook door vulkanische activiteit. Ze kan bestaan uit gassen zoals ozon. Ozon kan ervoor zorgen dat het zuurstofgehalte van het bloed daalt. Maar luchtvervuiling kan ook uit fijnstof bestaan. Hoe kleiner de deeltjes, hoe groter de kans dat deze via de longen doordringen in de bloedsomloop. Mogelijk bevorderen de kleine deeltjes de vorming van bloedpropjes die een kransslagader kunnen afsluiten.

[/accordion_item] [accordion_item title='Hoe cardiovasculaire risico’s beperken?']

Inleiding

Een gezonde levensstijl is onontbeerlijk voor wie het risico op hart- en vaatziekten wil beperken. Een gezonde voeding met weinig verzadigde vetten, stoppen met roken, een beperkt alcoholgebruik, voldoende beweging en zo weinig mogelijk stress dragen bij tot deze gezonde levensstijl. Parameters om in de gaten te houden zijn de bloeddruk (niet meer dan 14/9), de cholesterol en het lichaamsgewicht.

Preventie is belangrijk. Wie genoeg aan lichaamsbeweging doet, het LDL-cholesterol laag houdt en het HDL-cholesterol hoog, voldoende drinkt, eet en niet probeert aan stress bloot te staan, loopt een lager risico op hart- en vaatziekten als de personen uit de risicofactoren.

Hoe kan de cholesterol en de bloeddruk op peil gehouden worden? Hoeveel beweging per dag is voldoende? Op deze vragen willen we kort een antwoord geven.

Voldoende lichaamsbeweging

Bewegen is niet alleen een preventieve maatregel voor hart- en vaatziekten, maar ook voor andere ziekten. Wie beweegt, gebruikt meer cholesterol, houdt de bloeddruk op peil.

Cholesterol op peil houden

Cholesterol op peil houden kan o.a. door vezelrijke, plantaardige producten zoals brood, aardappelen, groente en fruit te nuttigen. Maar iets nog belangrijker voor preventie van hoge cholesterol is het nuttigen van vlees. De opvatting dat er in vlees veel mineralen en vitaminen zitten, is in de geneeskunde en bij diëtisten zo goed als verdwenen. De stelling dat onverzadigde vetzuren beter zijn is inmiddels alweer wetenschappelijk achterhaald.

Vermijd stress

Het vermijden van stress is één van de belangrijkste dingen om hart- en vaatziekten te vermijden (zie ook het type-A en type-B gedrag).

Niet hanteerbare stress kan de hartfrequentie opvoeren. Dat heeft grote invloed op de bloeddruk, die dan hoger zal worden en daarmee een risicofactor betekent voor hypertensie.

Er is nood aan afdoende cardiovasculaire preventie om het sterftecijfer ten gevolge van hart- en vaatlijden in België te doen dalen. Diabetes Mellitus, zwaarlijvigheid, hypercholesterolemie, hypertensie, hoge vetinname en een laag gebruik van groenten en fruit zijn allen risicofactoren die corrigeerbaar zijn door een aanpassing van de voedingsgewoonten. Voor iedere risicofactor zijn er voedingsrichtlijnen te volgen.

[/accordion_item][/accordion]

 

 

 

Contact informatie

Adres

Collegestraat 60
2300 Turnhout

Telefoonnummers

+32 (0)498 15 60 51

+32 (0)14 72 86 56

Navigatie

  • Over ons
  • Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
  • Privacy Policy
  • Copyright
  • Methodiek
  • Partners
  • Events

ESF Validatie